Ο ΜΗΝΑΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

O ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ ΣΤΟ ΛΑΟ ΜΑΣ

Ο Σεπτέμβρης είναι ο ένατος μήνας του χρόνου. Το όνομά του, όμως, σημαίνει έβδομος, από το λατινικό septem= εφτά. Ήταν έβδομος ο Σεπτέμβρης, όταν το έτος των Ρωμαίων άρχιζε από τον Μάρτη· πριν δηλαδή καθιερωθεί ως πρωτοχρονιά η 1^η Ιανουαρίου. Η 1^η Σεπτεμβρίου ήταν επίσης για τους Ρωμαίους η τρίτη πρωτοχρονιά (εκτός από την 1^η Μαρτίου), η οποία μάλιστα διατηρήθηκε και στο Βυζάντιο και  είναι ακόμη, όπως ξέρουμε, η αρχή του εκκλησιαστικού έτους.

Την 1^η Σεπτεμβρίου οι Ρωμαίοι την ονόμαζαν indictio (= ινδικτιώνα). Η λέξη αποδόθηκε στα ελληνικά με τον όρο επινέμησις και σημαίνει κατανομή των φόρων. Ινδικτιώνα δεν σημαίνει μόνο κατανομή των φόρων, αλλά είναι και ένας τρόπος υπολογισμού του χρόνου για την εκκλησιαστική χρονολόγηση. Η κάθε ινδικτιώνα αποτελεί έναν κύκλο δεκαπέντε χρόνων. Σε τι αντιστοιχεί αυτός ο κύκλος; Δεν συμφωνεί με τους κύκλους του Ηλίου, ούτε με τους κύκλους της Σελήνης. Γιατί λοιπόν μετρούν το χρόνο ανά δέκα πέντε; Το ερώτημα αυτό απασχόλησε, φαίνεται και τους εκκλησιαστικούς ερμηνευτές. Στο συναξαριστή (αυτός που γράφει τους βίους των Αγίων) του Νικόδημου υπάρχει η ακόλουθη εξήγηση: «ότι η αιτία του να ανεβαίνει η ινδικτιώνα έως εις τας δεκαπέντε, είναι η εναλλαγή των ανθρωπίνων ηλικιών· κατά δεκαπέντε γάρ χρόνους αλλάττουν οι άνθρωποι μεγάλας εναλλαγάς. Διότι εις τους δεκαπέντε χρόνους αρχίζει ο άνθρωπος να τριχώνει· εις τους δις δεκαπέντε λαμβάνει το τέλειον της ηλικίας· εις τους τετράκις δεκαπέντε γίνεται λευκογενής· εις τους πεντάκις δεκαπέντε γίνεται ο άνθρωπος γέρων· και εις τους εξάκις δεκαπέντε  γίνεται ο άνθρωπος εσχατόγερος».

Το Σεπτέμβρη όλες οι σοδειές έχουν πια συγκεντρωθεί. Γιαυτό και το κράτος  μπορεί τώρα να κατανείμει τους φόρους στους υπηκόους ανάλογα με την παραγωγή που είχε ο καθένας. To Σεπτέμβρη αρχίζει η προετοιμασία της σποράς και παλιότερα γίνονταν οι αγροτικές συμβάσεις και τα ταξίδια των ναυτικών.

Σε πολλά μέρη της Ελλάδας η 1^η Σεπτεμβρίου ονομάστηκε και ονομάζεται Αρκιχρονιά ενώ η παραμονή της, η 31^η Αυγούστου Κλειδοχρονιά, γιατί κλειδώνει ο παλιός ο χρόνος και ξεκλειδώνει ο καινούργιος. Με την αρχή του καινούργιου πιστεύουνε πως ο άγγελος απογράφει τις ψυχές που θα πεθάνουνε μέσα στη χρονιά· γι’αυτό και η 1^η Σεπτέμβρη λέγεται σε πολλά μέρη του χρονογράφου.

Τα έθιμα που συνδέονται με τα περάσματα (πέρασμα από κάτι που τελειώνει σε κάτι καινούργιο που αρχίζει) ονομάζονται στη Λαογραφία «διαβατήρια έθιμα». Ας δούμε ποια είναι αυτά που εντοπίζονται στην πρωτοχρονιά του Σεπτέμβρη.

Στη Χώρα της Κώ το βράδυ της παραμονής αστρονομούν, όπως λένε, δηλαδή αφήνουν τη νύχτα κάτω από τα άστρα ένα μεγάλο σπορικό καρπούζι, ένα ρόιδι, ένα σκόρδο μονάβλιθο (με μια σκελίδα δηλαδή) κι ένα τσαμπί σταφύλια. Το πρωί της Αρκιχρονιάς (1^ης Σεπτέμβρη) σηκώνονται πριν βγει ο ήλιος, κορίτσια, γυναίκες, παιδιά από κάθε γειτονιά και κατεβαίνουν στην παραλία, παίρνοντας και την περσινή αρκιχρονιά που την φύλαγαν ένα χρόνο στο εικονοστάσι, την πετούν, και βουτούν την καινούργια στη θάλασσα. Βρέχουν και το πρόσωπό τους με θαλασσινό νερό, παίρνουν τα από σαράντα κύματα νερό σ’ένα δοχείο, μαζεύουν απ’την ακροθαλασσιά βότσαλα  και ξεκινούν για τον πλάτανο του Ιπποκράτη· αγκαλιάζουν τον κορμό του για να πάρουν τα χρόνια του και το πάχος του (τότε ήταν τα «πάχη μου τα κάλλη μου») και γυρίζοντας σπίτι κρεμούν την καινούργια αρκιχρονιά στο εικονοστάσι, ρίχνουν λίγα βότσαλα στα μπαούλα, να μην τρώνε οι ποντικοί τα ρούχα, ρίχνουν λίγα βότσαλα πάλι στις τσέπες τους «για το καλό», σκορπίζουν μερικά στην αυλή και ραντίζουν το σπίτι με θαλασσινό νερό «για τις κακές τις γλώσσες». Στην Σωζόπολη της Ανατολικής Θράκης την ημέρα αυτή  το πρωί ράντιζαν ο καθένας με αγιασμό το σπίτι του, τα αμπέλια του  και τα δίχτυα τους οι ψαράδες για να βλογηθούν και να δώσουν πολλά ψάρια. Τα διαβατήρια έθιμα, συνεπώς, αποσκοπούν στο να εξασφαλιστεί η ευημερία για την καινούργια εποχή που τώρα αρχίζει.

Η σημαντικότερη γιορτή του Σεπτέμβρη είναι η 14 του μήνα, του Σταυρού (ο μήνας λέγεται  και Σταυριάτης, Σταυρός και η 1^η του μήνα Πρωτοσταυριά). Την ημέρα αυτή έχουμε την φθινοπωρινή ισημερία και είναι σημαντικό χρονικό όριο για τις δουλειές των Ελλήνων χωρικών (γεωργών και ναυτικών).

Με τη γιορτή του Σταυρού στους περισσότερους ελληνικούς τόπους συνδέεται η προετοιμασία του σπόρου που θα ξαναγονιμοποιήσει  στη γη. «Ηρθε Σταυρός, σταύρωνε και σπέρνε»  λένε στο χωριό Δρυμός. Τότε κατεβάζουν το σταυρό των σταχυών, που το είχαν πλέξει με τα τελευταία στάχυα του θερισμού, τρίβουνε τα στάχυα και πηγαίνουνε τους σπόρους εκείνους μαζί με άλλους στην εκκλησιά. Το ίδιο κάνουνε και στη Νάξο. Μια άλλη συνήθεια είναι να αναπιάνουν, όπως λένε, την ημέρα αυτή το προζύμι της χρονιάς. Στο χωριό Αργυράδες της Κέρκυρας οι γυναίκες παίρνουν ένα κλωνάρι βασιλικό από την εκκλησία και κάθε μια το πηγαίνει σπίτι, παίρνει αμίλητη νερό από το πηγάδι, και σε μια  καδίνα παστρικιά σαν κουφέτο βάζει το αμίλητο νερό, αλεύρι, το κλωνάρι του βασιλικού, με μια ξύλινη κουτάλα το ανακατεύει, το κάνει ένα λείο μείγμα, μετά το πλάθει, το αφήνει να φουσκώσει, χωρίς καθόλου προζύμι. Αυτό το αποδίδουν στη θαυματουργή επίδραση του σταυρολούλουδου (βασιλικού) που φύτρωσε σύμφωνα με την παράδοση, στο μέρος που είχανε παραχώσει οι άπιστοι τον Τίμιο Σταυρό, και μοσχοβόλησε όλος ο κόσμος.

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ ΤΗΣ ΒΕΡΟΙΑΣ

Λαογραφία-Πολιτισμός

 Θα επιχειρήσουμε  να κάνουμε μια σύντομη  και περιληπτική αναφορά σε αυτό το  τεράστιο κεφάλαιο  σχετικά με τη λαογραφία, τον πολιτισμό, τα ήθη και τα έθιμα της παλιάς Βέροιας. Όταν αναζητήσει κανείς τις ρίζες της λαϊκής και λόγιας παράδοσης της Βέροιας βλέπει πως φθάνει στα πολύ παλιά χρόνια. Πανάρχαιοι φόβοι, μύθοι, θρύλοι, δοξασίες, ήθη  και έθιμα φτάνουν μέχρι σήμερα με πολλές παραλλαγές. Έντονος είναι ο Βυζαντινός της χαρακτήρας και ήδη από  τα τελευταία χρόνια της Βυζαντινής περιόδου και μέχρι σήμερα σώζονται παραδόσεις που αφορούν την θρυλική «Βασίλισσα Βεργίνα».

Πρόκειται για μια Αρχόντισσα που σύμφωνα με την προφορική παράδοση λέγεται πως ήταν γόνος των  Βασιλέων Παλαιολόγων. Ερείπια θερινών παλατιών, τόσο στη γειτονική Βεργίνα όσο και στην Βέροια που αποδίδονται στη Βασίλισσα αυτή, υπάρχουν ακόμα.

Μα η μανία των Τούρκων και η καταπίεση δεν εμπόδισαν την Βέροια να συνεχίσει τον πολιτισμό της και να αναδείξει επιφανείς άνδρες οι οποίοι έγιναν όχι μόνο πανελληνίως γνωστοί αλλά και  στο εξωτερικό. 

1.Ιωάννης Κωττούνιος (1572-1657) Ευεργέτης και διάσημος νεοαριστοτελικός φιλόσοφος.

2.Μητροφάνης  Κριτόπουλος (1589-1639) Λόγιος και Πατριάρχης.

3.Δημήτριος  Ρακτιβάν(1827-1893) Ευεργέτης.

4.Κων/νος Δ. Ρακτιβάν (1865-1935) Πολιτικός.

5.Δημήτριος  Βικέλας (1835-1908) λογοτέχνης, βασικός συντελεστής της αναβίωσης των Ολυμπιακών Αγώνων (1896).

6.Αναστάσιος Σιορμανολάκης (1852-1924) Πολιτικός και Αγωνιστής.

Ξεχωριστή θέση έχουν τα αρχοντικά της Βέροιας με την Μακεδονική αρχιτεκτονική  οι ρίζες της οποίας φθάνουν βαθιά στο Βυζάντιο. Το Βεργιώτικο παραδοσιακό σπίτι ξεχωρίζει με την φρουριακή διαμόρφωση και εμφάνιση, που μαζί με την βαριά δίφυλλη πόρτα με τα πλατυκέφαλα γυφτοκάρφια και ασφαλισμένη από μέσα με τις σιδερένιες αμπάρες, έδινε την εντύπωση ενός μικρού φρουρίου.

Η Βεροιώτικη ενδυμασία  παρουσιάζει ιδιαίτερο αισθητικό ενδιαφέρον και η Βεροιώτισσα με αυτή την φορεσιά φάνταζε σαν Βυζαντινή Αρχόντισσα. Δεν μπορούμε μέσα σε αυτές τις λίγες γραμμές να αναλύσουμε την πολύ όμορφη και πλούσια επίσημη Βεροιώτικη γυναικεία φορεσιά. Απλά θα αναφέρουμε τα κύρια εξαρτήματά της :

Το υφαντό μεταξοβάμβακο εσωτερικό πουκάμισο (κισμίρι), το μεταξωτό ή βαμβακερό, μακρύ, πλισεδωτό, λουλουδάτο ή ριγωτό φουστάνι, η ‘’τραχηλιά’’( με πιπίλα γύρω) η ποδιά, το μεταξένιο ζωνάρι, τα ‘’μανικάκια’’ (με πιπίλα γύρω γύρω), οι πλεχτές κάλτσες, τα δερμάτινα παπούτσια, τα επανωφόρια, που ήταν η ‘’σαλταμάρκα (κοντή ζακέτα) ή λιμπαντί, το κοντογούνι (λιμπαντί με γούνα) το μακρολέμπαντο και ο  ‘’τσουμπές’’(μακρύ επανωφόρι για τις ηλικιωμένες) με απαραίτητα συμπληρώματα το ‘’φακιόλι’’ στο κεφάλι, τα μαργαριτάρια, τα φλουριά, το χρυσό ρολόι και τα δακτυλίδια

Η φορεσιά αυτή δείχνει ότι οι Βεροιώτες ζούσαν μια πολυτελή ζωή και οι γυναίκες όσον αφορά στο ντύσιμό τους είχαν ανεβασμένο αισθητικό επίπεδο με λεπτή, αυστηρή γραμμή χωρίς υπερβολές και πολύ φανταχτερά χρώματα.

Ο ΜΗΝΑΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Ο ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ  ΣΤΟΝ ΛΑΟ ΜΑΣ

   Ο μήνας Αύγουστος χρωστάει το όνομά του στο Ρωμαίο αυτοκράτορα Οκταβιανό Αύγουστο. Όπως ο Οκταβιανός Αύγουστος διαδέχτηκε στην κεφαλή της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας τον Ιούλιο  Καίσαρα έτσι και ο μήνας Αύγουστος διαδέχεται κάθε χρόνο τον μήνα Ιούλιο. Το 40 π.Χ. ο Οκταβιανός πρόσθεσε αυθαίρετα  μια επιπλέον ημέρα  στον Αύγουστο, την οποία απέσπασε από τον Φεβρουάριο ώστε να μη στερεί σε διάρκεια από τον Ιούλιο (θέμα τιμής έναντι του Ιουλίου Καίσαρα). Έτσι  ο Αύγουστος έχει τώρα 31 και ο Φλεβάρης 28 ημέρες (Κουτσοφλέβαρος).

     Παλιότερα ονομάζονταν «σεξτίλις» δηλαδή έκτος, επειδή κατείχε την έκτη θέση στο δεκάμηνο ρωμαϊκό ημερολόγιο (δεν είχαν προστεθεί ακόμα ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος).

  Ολόκληρος ο Αύγουστος είναι αφιερωμένος στην Παναγία με τις παρακλήσεις, τη νηστεία, τη Κοίμησή της, τα Μεθεόρτια, τα Εννιάμερα και με την κατάθεση της Αγίας Ζώνης στις 31 Αυγούστου, οπότε τελειώνει το εκκλησιαστικό έτος.

  Αυτός είναι ο μήνας που τρέφει τους έντεκα, γιατί είναι η εποχή όπου όλα είναι σε αφθονία: σιτάρι, καλαμπόκι, η σταφίδα τα σύκα, τα καρύδια, τα φρούτα, τα λαχανικά, τα σταφύλια κλπ.

  Εκ του λόγου αυτού ο Αύγουστος έχει τις λαϊκές ονομασίες: Συκολόγος, Πενταφάς (επειδή τρώνε πέντε φορές την ημέρα),Τραπεζοφόρος, Διπλοχέστης (ίσως επειδή η μεγάλη κατανάλωση φρούτων προκαλεί αυξημένες ανάγκες) και Δριμάρης από τις «δρίμες» ή «δρίματα» όπως ονομάζονται οι πρώτες ημέρες του μήνα.

  Διακρίνουμε δύο μεγάλες κατηγορίες παροιμιών σχετικά με τον Αύγουστο σύμφωνα με τον Ν. Πολίτη: τις παροιμίες που λένε πόσο καλός είναι («Αύγουστε καλέ μου μήνα νάσουν  δυο φορές το χρόνο»), και τις άλλες που συνδέουν το μήνα αυτό με την αρχή του  χειμώνα («από Αύγουστο χειμώνα, κι από Μάρτη καλοκαίρι», ή «ο Αύγουστος επλάκωσε, η άκρα του χειμώνα»).

   Βέβαια υπάρχει  και μια άλλη παροιμία αντίθετη η οποία  προκαλεί αντίφαση: «μήδ’ από Αύγουστο χειμώνα, μηδ’ από Μαρτιού καλοκαίρι». Αυτό αντίκειται στον πρώτο νόμο της αριστοτελικής λογικής (λογική της ουσίας αν Α =Α δεν μπορεί να είναι συγχρόνως και μη Α). Όμως στις σύγχρονες Φυσικές επιστήμες και τα Μαθηματικά έχουμε μια νέα λογική – αυτή της συνάρτησης. Άρα σε συνάρτηση με την αύξηση  ή την μείωση του ηλιακού φωτός η παροιμία «Από Αύγουστο χειμώνα κι από Μάρτη καλοκαίρι» είναι σωστή γιατί από τον Αύγουστο αρχίζει να μειώνεται το φως (πάμε για χειμώνα) και από τον Μάρτιο αυξάνεται το φως (πάμε για καλοκαίρι). Από την άλλη μεριά πάλι η παροιμία «Μηδ’ από Αύγουστο χειμώνα, μηδ’απο Μαρτιού καλοκαίρι» είναι  επίσης σωστή γιατί εδώ ορίζουμε το καλοκαίρι και τον χειμώνα σε συνάρτηση με το κρύο  και τη ζέστη. Να λοιπόν, που η λαϊκή σκέψη δεν είναι καθόλου παράλογη, όπως την χαρακτήριζαν παλιότερα  συγκρίνοντας την με την αριστοτελική λογική, απεναντίας με τα σημερινά δεδομένα είναι πολύ λογική.

   Η αντίφαση δεν ενοχλεί την λαϊκή σκέψη, γιατί η αντίφαση βρίσκεται μέσα στην ίδια τη ζωή. Ο Αύγουστος μπορεί να είναι ο καλός μήνας (Τραπεζοφόρος) αλλά έχει και την ανάποδη του όψη. Ο Ν. Πολίτης μας λέει  ότι ο μήνας αυτός είναι ο κατεξοχήν νοσοφόρος (έξαρση πυρετών, δυσεντερίες, κλπ). Ο λαός  λέει πως  οι νοσηρές αυτές καταστάσεις  οφείλονται σε κακές επιδράσεις που τις ονομάζει με ένα λόγο «η κακιά ώρα». Σε πολλά μέρη λένε σαν κατάρα: «Να σε πάρει η ομπρός του Μάη και η πίσω του Αυγούστου», δηλαδή η  1^η του Μάη και η 31^η Αυγούστου, που είναι μέρες αποφράδες (κακές-δοξασία του λαού).

  Το κακό πολεμιέται με διάφορους μαγικούς τρόπους αλλά πάνω από όλα πολεμιέται με τη θεία χάρη η οποία σύμφωνα με το λαό δίνεται μέσω των αγίων. Έτσι ο άγιος Γιάννης ο επιλεγόμενος Αποκεφαλιστής ή Κουτσοκέφαλος πολεμάει τους πυρετούς του Αυγούστου. Πρόκειται για τον Αϊ Γιάννη τον Πρόδρομο του οποίου η αποτομή της κεφαλής  γιορτάζεται στις 29 Αυγούστου. H γνωστή ιστορία του αποκεφαλισμού του Προδρόμου στην Αγία Γραφή είναι πολύ εντυπωσιακή, ενέπνευσε τους καλλιτέχνες όλων των εποχών και κέντρισε επίσης τη λαϊκή φαντασία.

Ο ΜΗΝΑΣ ΙΟΥΛΙΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Ο  ΙΟΥΛΗΣ  ΣΤΟ  ΛΑΟ  ΜΑΣ

   Ο μήνας Ιούλιος χρωστάει το όνομα του  στον αυτοκράτορα Ιούλιο Καίσαρα. Του άξιζε αυτή η τιμή, γιατί αυτός οργάνωσε το απέραντο κράτος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Επέβαλε ανάμεσα στα άλλα, το 46 π.Χ., ένα ενιαίο και ομοιογενές ημερολόγιο, το Ιουλιανό ημερολόγιο που ίσχυσε στην Ελλάδα μέχρι το 1923.

    Ο ελληνικός λαός τον Ιούλιο τον λέει Αλωνάρη (καιρός αλωνισμού), Γυαλινό και Γυαλιστή ( Νάξο-Χίο γιατί  ωριμάζουν τα σταφύλια και γυαλίζουν) και στον Πόντο τον λένε Χορτοκόπο  (τότε κόβουν το χόρτο).   Το αλώνισμα ωστόσο, είναι το βασικό  περιεχόμενο και η εμπειρία του μήνα Ιούλη αλλά και οι κίνδυνοι που απειλούν αυτή την εποχή την νέα σοδειά που βρίσκεται πι στο τελευταίο στάδιο της επεξεργασίας της. Μετά το αλώνισμα και το λίχνισμα το σιτάρι είναι πλέον έτοιμο να μετρηθεί και να μπει στις αποθήκες  και αποτελεί για κάθε γεωργική οικογένεια την ελπίδα της για επιβίωση.

   Την εποχή αυτή  όπως μας λένε οι χωρικοί της Αρτοτίνας «σμίγουν τα δύο ψωμιά»: το παλιό με το καινούργιο. Είναι δύσκολη εποχή  γιατί σώνεται  η παλιά σοδειά και  ο γεωργός δεν έχει πεντάρα, είναι «πανί με πανί» όπως λένε. Γι αυτό ο σωρός του φρεσκοαλωνισμένου, φρεσκολιχνισμένου σιταριού είναι για τον γεωργό  το πιο πολύτιμο πράγμα  και πρέπει να το προφυλάξει από κάθε κακό. Κάθε τόπος έχει τα δικά του έθιμα και τις δοξασίες που συνδέονται με το σωρό του σιταριού και το πρώτο ψωμί που θα ζυμωθεί με το καινούργιο σιτάρι. Στην Θράκη το πρώτο ψωμί το κάνουν κουλούρι και το λένε τζιτζιροκούλουρο, γιατί το προσφέρουν στον τζίτζιρα, ο οποίος συνοδεύει με το τραγούδι του τους θεριστάδες και τους αλωνιστάδες.

  Το σωρό του σιταριού, συνήθως, τον σταυρώνουν και μπήγουν στη κορφή του ένα φτυάρι. Ύστερα προχωρούνε   στο μέτρημα, παίρνοντας τις προφυλάξεις που χρειάζονται  με τελετουργικό τρόπο για να μη τους πιάσει το μάτι.

   Στα αλώνια ο γεωργός πλήρωνε τα χρέη του σε είδος. Και πρώτα από όλα πλήρωνε το χρέος του στο κράτος - την δεκάτη - όπως έλεγαν παλιά, δηλαδή το 1/10 της σοδειάς του. Έρχονταν ο δεκατιστής (φοροεισπράκτορας) ο οποίος κρατούσε μια μεγάλη ξύλινη σφραγίδα και σφράγιζε. Από ότι έμενε έπρεπε να βγει το αγροφυλακιάτικο (έξοδα για αγροφύλακα), το παπαδικό, το νεροφοριάτικο (υδρονομείς), το αλωνιάτικο και το γυφτιάτικο (έξοδα γι τα σιδερένια εργαλεία). Ότι περίσσευε από τα ξικέματα (προηγούμενες αφαιρέσεις)  ο κακόμοιρος το κοφίνιαζε (αποθήκευε στα κοφίνια). Αν μάλιστα το σιτάρι ήταν σεμπρικό (αν καλλιεργούσε το χωράφι για λογαριασμό άλλου) και έπρεπε να μοιράσει  στα δύο, τότε φανταστείτε τι του έμενε.

  Ο λαός συνδέει τους κινδύνους που απειλούν τα χωράφια τη εποχή αυτή με διάφορες γιορτές : κίνδυνος φωτιάς με την γιορτή της Παναγίας της Βλαχέρνας στις 2 Ιουλίου, κίνδυνος βροχής και χαλαζιού με τη γιορτή του αγίου Κήρυκου στις 15 Ιουλίου και τον κίνδυνο να μη μαραθούν τα στάχυα με τη γιορτή της Αγίας Μαρίνας στις 17 Ιουλίου. Ο λαός «κρατάει» τις γιορτές αυτές, δηλαδή  δεν δουλεύει, γιατί νομίζει ότι οι μικροί αυτοί άγιοι θα θυμώσουν και θα τον τιμωρήσουν. Υπάρχουν πολλές παραδόσεις  τιμωρίας των γεωργών, γιαυτό άλλωστε και  την Παναγιά την Βλαχέρνα τη λέγανε Καψοδεματούσα, Καψοχεροβολού, Καψαλωνού και Βουλιάχτρα.

  Τον μήνα Ιούλιο εκτός από τους προηγούμενους κινδύνους υπάρχει και ο κίνδυνος της κάψας του ήλιου, της ξηρασίας αλλά και της ξαφνικής  και καταστρεπτικής νεροποντής. Οι κίνδυνοι αυτοί συνδέθηκαν με τη γιορτή του προφήτη Ηλία στις 20 του μήνα. Η ιδιότητα  αυτού του αγίου  ως ρυθμιστή των καιρικών συνθηκών κληρονομήθηκε, λένε, από τον  νεφεληγερέτη Δία, τον κύριο δηλαδή του ηλίου, αλλά και της αστραπής, της βροντής και των ανέμων.

   Υπάρχουν επίσης και οι κίνδυνοι από τις αρρώστιες  και κυρίως οι θέρμες και η ελονοσία οι οποίες φουντώνουν με τη ζέστη. Οι άγιοι θεραπευτές που συμπαραστέκονται στους ανθρώπους και τους γιατρεύουν από τις αρρώστιες είναι για τον Ιούλιο οι εξής: Την 1^η Ιουλίου οι άγιοι Ανάργυροι Κοσμάς και Δαμιανός («Αγιοι Ανάργυροι και θαυματουργοί, δωρεάν ελάβετε, δωρεάν δότε ημίν», λέει η εκκλησία μας). Στις 26 Ιουλίου, της αγίας Παρασκευής η Αγία Παρασκευή φροντίζει για τα μάτια (τα μάτια υποφέρουν ιδιαίτερα στο αλώνισμα, το λίχνισμα από τον ήλιο και την κάψα). Στις 27 Ιουλίου  ο Αγιος Παντελεήμονας  γιατρεύει όλες τις αρρώστιες και τις αναπηρίες: «κουτσοί, στραβοί στον άγιο Παντελεήμονα» λέει ο λαός.

Ο ΜΗΝΑΣ ΙΟΥΝΙΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Ο ΙΟΥΝΗΣ ΣΤΟΝ ΛΑΟ ΜΑΣ

     Ο Ιούνιος είναι ο έκτος μήνας του ιουλιανού ημερολογίου, που το καθιέρωσαν οι Ρωμαίοι και το κληρονομήσαμε όλοι εμείς οι ευρωπαϊκοί λαοί. Οφείλει το όνομα του στην Ήρα, τη γυναίκα του Δία, που λέγεται στην γλώσσα των Ρωμαίων Juno.Η γιορτή της ήταν στις 1^η του Ιούνη ενώ στις 10 του Ιούνη ήταν η γιορτή της Εστίας (θερισμός, γιορτή αρτοποιών, γιορτή των γαϊδουριών-τιμή στα υπομονετικά αυτά ζώα που γύριζαν το μύλο που άλεθε το σιτάρι).

     Στην ελληνική παράδοση το περιεχόμενο του Ιουνίου δηλώνεται, όπως άλλωστε συμβαίνει και με τους άλλους μήνες, με τα ονόματα που δίνει ο λαός στο μήνα. Τον λένε Θεριστή γιατί τότε θερίζουν. Τον λένε Ερινιαστή ή Ορνιαστή ,από το λαϊκό ρήμα ερινιάζω ή ορνιάζω που σημαίνει γονιμοποιώ ήμερη συκιά με κλαδί αγριοσυκιάς και τον λένε  και Αϊγιάννη ή Αϊγιαννίτη ,από την γιορτή του Αϊ Γιαννιού στις 24 η οποία  έχει τοποθετηθεί πάνω στην θερινή τροπή του Ηλίου.

     Η θερινή τροπή του Ήλιου για  το βόρειο ημισφαίριο  είναι το σημείο που ο Ηλιος βρίσκεται στο βορειότερο σημείο της πορείας του ,και έτσι βρίσκεται πιο κοντά μας γιαυτό και οι ημέρες είναι πιο μεγάλες ,(αρχίζει μετά να τρέπεται προς τον  νοτιά  οι ημέρες να μικραίνουν, ενώ στις 24 Δεκεμβρίου   που η  ημέρα είναι πιο μικρή αρχίζει να τρέπεται προς τον βορρά και οι ημέρες αρχίζουν να μεγαλώνουν). Αυτό είναι που ο λαός μας ονομάζει  λιοτρόπι.

     Ετσι η χριστιανική εκκλησία ενσωμάτωσε την πορεία του Ηλίου μέσα στην οργάνωση του δικού της χρόνου. Με άλλα λόγια έντυσε το ηλιακό έτος με ένδυμα χριστιανικό. Χρησιμοποίησε η χριστιανική εκκλησία για τον σκοπό αυτό δύο μορφές: Τον Χριστό και τον άγιο Ιωάννη τον πρόδρομο. Στην χειμερινή τροπή, στις 25 Δεκεμβρίου τοποθέτησε την Γέννηση του Χριστού που τότε το φως αρχίζει να αυξάνει στην θερινή τροπή του Ηλίου και στις 24 Ιουνίου τοποθέτησε το Γενέθλιο του Ιωάννη Προδρόμου που τότε το φως αρχίζει να μειώνεται .Επίσης στα άλλα κρίσιμα σημεία της τροχιάς του Ηλίου, στις ισημερίες, τοποθέτησε αντίστοιχα την Σύλληψη του Χριστού στις 25 Μαρτίου και την σύλληψη του Προδρόμου στις 23 Σεπτεμβρίου. Μαζί λοιπόν οι δυό τους, ο Χριστός και Ο Αη Γιάννης βαστούν τον κόσμο και την αλήθεια. Γιατί ο Ηλιος είναι για τον πλανήτη μας η πηγή ζωής  και η πηγή της αλήθειας, αφού όλα φανερώνονται μέσα στο φως ,όπως λέει το λαϊκό στιχάκι:

«Ως βαστά ο Χριστός τον κόσμο κι ο Αϊ Γιάννης την αλήθεια, βάσταζε κι εσύ συκιά τα λύθια».

   Λύθια είναι τα μικρά σύκα που γονιμοποιούνται , δηλαδή «ορνιάζονται» όπως είπαμε προηγουμένως  για τον Ορνιαστή Ιούνη. Στο έθιμο που υπάρχει σε πολλά μέρη της Ελλάδας (Κύθνος, Σάμος, Νάξος κλπ) στη  γιορτή του Αϊ Γιαννιού  αφού τελειώνουν το όρνιασμα  των σύκων ,ο κόσμος μαζεύει χώμα  κάτω από τη συκιά και το ρίχνουν πάνω της, την «γητεύουν» δηλαδή την μαγεύουν και λένε το προηγούμενο λαϊκό στιχάκι.

  Τα έθιμα του  Αϊ Γιαννιού του λιοτροπιού θα μπορούσαμε να τα χωρίσουμε σε δύο κατηγορίες:

   Πρώτα αυτά που αναπαράγουν τη μορφή του, δηλαδή οι φωτιές. Οι φωτιές που ανάβονται έχουν όπως πάντα δύναμη καθαρτική και αποτρεπτική του κακού, π.χ. σε κάποια μέρη φυλάγουν τη στάχτη από τις φωτιές του Αη Γιαννιού και τη χρησιμοποιούν σαν φάρμακο-για τον φόβο-αναλυμένη στο νερό. Ο Αϊ Γιάννης σε διάφορα μέρη της Ελλάδας λέγεται και Λαμπατάρης ,Φανιστής και Λαμπροφόρος.

   Η δεύτερη κατηγορία είναι  τα έθιμα  που μορφοποιούν  τη δύναμη του Ηλίου, δηλαδή τα έθιμο του κλήδονα , της σκιομαντείας κλπ (μαντικές πρακτικές για τα περασμένα, τα τωρινά και κυρίως τα μελλούμενα). Η αποκαλυπτική αυτή δύναμη του Ηλίου φαίνεται  πρώτα στη σκιομαντεία η οποία είναι μια μαγική πράξη: Μόλις «σκάσει» ο Ηλιος το πρωί παρατηρούν τη σκιά τους. Αν την δουν χωρίς κεφάλι, κακός οιωνός, αν την δουν με δύο κεφάλια τότε ,αν  η μαντευόμενη είναι κορίτσι θα παντρευτεί ,αν είναι παντρεμένη θα κάνει παιδί.

   Ωστόσο, το πιο γνωστό μαντικό έθιμο  που γίνεται στη γιορτή του Αϊ Γιαννιού είναι ο «κλήδονας». Η λέξη προέρχεται από την αρχαϊκή λέξη κληδών που σημαίνει προγνωστικό ήχο,  δηλαδή λέξεις ή φράσεις  τυχαίες που ακούγονται κατά την διάρκεια μαγικών τελετών και στις οποίες αποδίδεται έπειτα προφητική σημασία. Αυτά τα τυχαία ακούσματα σταθεροποιήθηκαν ,κατά κάποιο τρόπο , στο νεοελληνικό έθιμο και έγιναν στιχάκια «τα λόγια του κλήδονα», όπως τα λέμε.  Τελείται αποκλειστικά από γυναίκες ,  όπως και τα περισσότερα δρώμενα του εαρινού εθιμικού κύκλου, συνδέεται για τις κοπέλες και τις νιόπαντρες με την πρόβλεψη της τύχης, της μοίρας τους, δηλαδή με το ριζικό τους αλλα και την εξασφάλιση της γονιμότητας.

   Υπάρχει και  μια τρίτη κατηγορία εθίμων που συνδέεται με τη γιορτή του Αϊ  Γιάννη και έχει σχέση με τα βότανα( λυγαριά, ρίγανη, σταυροβότανο, γιαννάκια) για την οποία δεν μπορούμε να διακινδυνέψουμε κάποιον συμβολισμό.

    Παραθέτουμε παρακάτω το έθιμο του κλήδονα σε  δύο  μέρη της Ελλάδας:

   Στα Πιέρια  γίνονταν από τις γυναίκες του χωριού. Ενωναν δύο μικρά ξύλα σε σχήμα σταυρού, έβαζαν μήλα στις άκρες, βασιλικό και ένα ειδικό βοτάνι (σταυροβότανο), τα έβαζαν σε ένα μικρό ξύλινο καρδάρι και καθώς ήταν όλες οι γυναίκες μαζεμένες έπαιρνε μια γυναίκα τον κλήδονα από το καρδάρι και έλεγε: “Το τίνος είν το κλήδονο:- Του Γιάννη ειν το κλήδονο –Να πάρει την Βασίλω. Και συνέχιζαν έτσι ορίζοντας ποιο αγόρι θα πάρει ποιο κορίτσι. Έπειτα χόρευαν τελειώνοντας το έθιμο.

ΕΘΙΜΑ ΠΑΣΧΑ

 

Έθιμα Πάσχα και σημασία κάποιων συμβόλων

Πρόκειται για τα έθιμα που σχετίζονται με τη θρησκευτική εορτή του Πάσχα. Το Πάσχα είναι η μεγαλύτερη και πλουσιότερη σε λαογραφικές εκδηλώσεις γιορτή των ορθοδόξων χριστιανών. Το χριστιανικό Πάσχα προέρχεται από το Εβραϊκό και αυτό με την σειρά του κατάγεται από την Αιγυπτιακή γιορτή Πισάχ, που ήταν η γιορτή της εαρινής ισημερίας. Οι Εβραίοι κατά την παραμονή τους στην Αίγυπτο υιοθέτησαν αυτήν την γιορτή, την ονόμασαν Πεσάχ, συνέχισαν να την γιορτάζουν, αλλά με άλλο  τώρα περιεχόμενο. Δεν ήταν πια η διάβαση του Ηλίου από τον ισημερινό, αλλά η διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας   και η  απελευθέρωσή τους από τους Αιγυπτίους.

Οι χριστιανοί έδωσαν φυσικά νέο περιεχόμενο στην γιορτή αυτή: Τον θυσιαστικό θάνατο, την Ανάσταση του Ιησού Χριστού  και γενικά τη διάβαση από το θάνατο στη ζωή. Το Πάσχα είναι κινητή γιορτή. Ο εορτασμός της ορίζεται, σύμφωνα με την Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο το 325μ.Χ., κάθε χρόνο την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας.

Η περίοδος του  χριστιανικού Πάσχα δεν περιορίζεται βέβαια στις δύο εβδομάδες των σχολικών γιορτών, που γνωρίζουμε. Ουσιαστικά αρχίζει  με την αρχή του Τριώδιου και τελειώνει με την Πεντηκοστή. Συνολικά πάνω από 120 μέρες. Μέσα σε αυτήν την μακρά περίοδο συντελείται καταρχάς η προετοιμασία του πιστού για να μπορέσει  να παραστεί στο θείο δράμα. Η καθαυτό κλιμάκωση του δράματος αρχίζει με την Ανάσταση του Λαζάρου  που προεικονίζει, θα έλεγε κανείς 8 μέρες πριν τον θάνατο και την ανάσταση του Χριστού και κορυφώνεται με την Ανάσταση  του, την νίκη του Χριστού στον μεγαλύτερο εχθρό του ανθρώπου, τον θάνατο. Στην χαρμόσυνη περίοδο των 50 ημερών έχουμε και άλλες κορυφώσεις του θριάμβου του Χριστού: την Ανάληψη, που είναι η επιστροφή του Υιού στον Πατέρα (εκ δεξιών του Πατρός) και την Πεντηκοστή  πού στέλνεται το Άγιο Πνεύμα στους μαθητές του.

Μέσα σε αυτόν το δογματικό θα έλεγε κανείς περιεχόμενο  της μείζονος περιόδου του Πάσχα, έχουν ενταχθεί, ως λαϊκά έθιμα, πολλές από τις προχριστιανικές, τις παγανιστικές και λατρευτικές συνήθειες. Συνήθειες, που συνδέονται με την βλάστηση και με τους κινδύνους που την απειλούν. Επομένως τα έθιμα έχουν από τη μια μεριά γονιμικό χαρακτήρα - γονιμότητα γης, καλή σοδειά και από την άλλη αποτρεπτικό χαρακτήρα - διώξιμο με μαγικό χαρακτήρα του κακού και των κινδύνων που απειλούν τη βλάστηση αυτήν την εποχή.

Από την μια μεριά έχουμε έθιμα όπως οι γιορτές των νεκρών με τα δύο Ψυχοσάββατα, ένα των Απόκρεω και ένα της Πεντηκοστής (του Ρουσαλιού) που, όπως λέει ο λαός, ανήκουν στα έθιμα της γονιμότητας, γιατί οι νεκροί είναι οι πρώτοι δαίμονες της βλάστησης, εφόσον από αυτούς εξαρτάται η ευόδωση των καρπών της γης. Από την άλλη μεριά έχουμε το κάψιμο του Ιούδα, που μολονότι συνδέθηκε  με το συγκεκριμένο αυτό πρόσωπο της εκκλησιαστικής ιστορίας, είναι ένα έθιμο προχριστιανικό με χαρακτήρα αποτρεπτικό ή καθαρτικό-καίνε δηλαδή τον δαίμονα του κακού. Γιαυτό έχουμε και τις φωτιές που ανάβουν το Πάσχα για να ξορκίσουν λχ το χαλάζι και άλλα κακά.

Ένα έθιμο  ανοιξιάτικο και χαρούμενο και που έχει αρχαία ελληνική καταγωγή είναι οι κούνιες που γίνονται το Πάσχα. Οι κούνιες  έχουν και γονιμικό χαρακτήρα (κουνιόμαστε για να γίνουν τα στάχια - αλλά και αποτρεπτικό - για να φύγουν τα φίδια. Η κούνια επίσης είναι ένα είδος καθαρμού με ευεργετική επίδραση  του αέρα στην υγεία του ανθρώπου. Τα Έθιμα στην Ελλάδα σχετικά με τις Λαζαρίνες, το βάψιμο των κόκκινων αυγών, το καθάρισμα των σπιτιών, το ζύμωμα των κουλουριών, το στόλισμα του Επιταφίου, της Ανάστασης κλπ, είναι πάνω κάτω τα ίδια και ποικίλουν κατά τόπους, όπως είναι φυσιολογικό.

Τα κοσμικά, εθιμικά σύμβολα των ημερών έχουν ξεχωριστό ενδιαφέρον για τη λαογραφία μας που τα έχει καταγράψει και αναδείξει. Ο σπουδαίος λαογράφος μας, Δημήτριος Λουκάτος, ξεχώρισε μερικά από τα πιο γνωστά πασχαλινά σύμβολα, δίνοντας την ερμηνεία τους.

ΛΑΖΑΡΙΝΕΣ

ΓΙΟΡΤΗ ΛΑΖΑΡΟΥ – ΛΑΖΑΡΙΝΕΣ
ΛΑΖΑΡΙΑΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ  ΔΑΣΚΙΟΥ ΗΜΑΘΙΑΣ


Οι  γιορτές αυτές είναι προανάκρουσμα της Ανάστασης του Χριστού αλλά και της Φύσης. Είναι γιορτές της άνοιξης και του έρωτα και συμβολίζουν την γονιμότητα. Αρκετοί υποστηρίζουν ότι το έθιμο του Λαζάρου έχει αρχαίες καταβολές και είναι συνέχεια των γιορτών των Αδωνίων (όπου οι γυναίκες αναπαριστούσαν την συνάντηση και αποχωρισμό της Αφροδίτης με τον εραστή της Άδωνη από τον κάτω Κόσμο). Είναι έθιμο που το συναντάμε σε Βαλκανικούς λαούς άλλα και στους Τσιγγάνους και Ινδιάνους της Αμερικής. Στο έθιμο του Λαζάρου σε όλη την Ελλάδα βλέπουμε να αναπαριστούν τον Λάζαρο ή με ομοίωμα ανθρώπου ή με καλαθάκι στολισμένο με λουλούδια ή με καλάμι σε σχήμα σταυρού ή με ένα κόπανο. Αλλού βγαίνουν άντρες μεγάλοι  σε ηλικία να λένε τα κάλαντα, αλλού παιδιά με χαντζάρια και κουδούνια να λένε επίσης τα κάλαντα και αλλού νεαρά κορίτσια οι λεγόμενες Λαζαρίνες να λένε τα κάλαντα  στα σπίτια και να χορεύουν.

Η γιορτή του Λαζάρου είναι συνδεδεμένη με την αγωνία της μεταθανάτιας ζωής. Δεν είναι τυχαία η εποχή που γίνεται αυτή η γιορτή αλλά και γενικότερα το Πάσχα. Είναι η εποχή της αναγέννησης της φύσης η οποία ξυπνάει από την χειμερία νάρκη. Ο Λάζαρος είναι μήνυμα αισιοδοξίας και ταυτόχρονα τονίζει την παντοτινή διάθεση του ανθρώπου για ζωή.

Επίσης έχουμε το έθιμο με τα «Λαζαράκια « ή «Λαζαρόνια». Πρόκειται για μικρά ψωμάκια πλασμένα σε σχήμα ανθρώπου που έφτιαχναν οι νοικοκυρές την γιορτή αυτή. Mέσα στην ζύμη έβαζαν μέλι ή καρύδια ή σταφίδες ή ότι άλλο έβγαζε ο κάθε τόπος. Το έθιμο λέει ότι όποιος δεν πλάσει Λαζαράκια δεν θα χορτάσει ψωμί. Σε μερικά μέρη οι αρραβωνιασμένες κοπέλες έφτιαχναν Λαζαράκια σε μεγάλο μέγεθος  και αφού τα γέμιζαν με φρούτα και καρπούς τα έστελναν στον μέλλοντα σύζυγό τους.

Η Λαογραφία εντάσσει τα  Λαζαριάτικα κάλαντα στους αρχαίους αγερμούς  ή αγυρμούς (Αγερμός ή αγυρμός, από το  ρήμα αγείρω, σημαίνει συνάθροιση, συγκέντρωση χρημάτων  για την υπηρεσία ων θεών ή γενικά συνάθροιση, συγκέντρωση, αποθησαύριση) από τους οποίους έμειναν και τα χελιδονίσματα όπως είπαμε σε προηγούμενο σημείωμά μας, δηλαδή κάλαντα για το καλωσόρισμα των χελιδονιών.

Το Σάββατο του Λαζάρου, το έχει περιβάλει ο λαός μας με όμορφα έθιμα. Ένα από αυτά είναι τα Κάλαντα του Λαζάρου. Τα κάλαντα αυτά, τραγουδούν μόνο κορίτσια, οι λεγόμενες Λαζαρίνες. Από την προηγούμενη έχουν μαζέψει λουλούδια και με αυτά έχουν στολίσει καλαθάκια. Με αυτά τα καλαθάκια γυρνούν από σπίτι σε σπίτι και λένε τραγούδια. Οι νοικοκυραίοι τις κερνούν φρούτα, διάφορα φαγώσιμα ή χρήματα.

Οι Λαζαρίνες λοιπόν  ήταν έθιμο αρχαιοελληνικό που, όπως είπαμε σχετίζεται με την αναγέννηση της φύσης και την ανανέωση της ζωής, αργότερα περιεβλήθη  από τους ανθρώπους με τον χριστιανικό μανδύα και οι Λαζαρίνες φέρεται να είναι οι αδελφές του Λαζάρου. Στους χρόνους της Τουρκοκρατίας συμβόλιζε την ελπίδα του σκλαβωμένου Ελληνικού  γένους για την απελευθέρωση.

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΣΤΑ ΗΜΑΘΙΩΤΙΚΑ ΠΙΕΡΙΑ

Αυτό που  είναι πάρα πολύ σημαντικό  στην περιοχή είναι  ότι μπορεί να βρει κανείς ανθρώπους να τραγουδάνε και να χορεύουνε γνήσια και αυθεντικά. Είναι κάτι που μας έκανε φοβερή εντύπωση. Ο τρόπος που τραγουδούνε αυτοί οι άνθρωποι μας πα-ραπέμπει αιώνες πίσω. Άλλωστε, η ύπαρξη της γκάιντας  ενισχύει αυτήν την πεποίθηση  την στιγμή που η γκάιντα ήταν κυρίαρχο όργανο σε όλη την Μακεδονία και γενικά σε όλη την Ελλάδα στο παρελθόν. Αναλύοντας το μουσικοχορευτικό ύφος της περιοχής, πρέπει να τονίσουμε ότι η γκάϊντα έχει καθαρά συνοδευτικό χαρακτήρα, καθώς πρωταρχικό ρόλο παίζει το τραγούδι με τον χορό ταυτόχρονα.

Υπάρχει μεγάλος πλούτος δημοτικών τραγουδιών και το ύφος τους εντάσσεται στην γενική κατηγορία των ορεινών όγκων της Δυτικής Μακεδονίας από τον Όλυμπο, τα Χάσια μέχρι και την οροσειρά της Πίνδου. Μοιάζει έτσι πολύ με το Θεσσαλο-Ηπειρωτικό ύφος και στον χορό και στους ρυθμούς. Η αγωγή (ταχύτητα) της κίνησης των χορών είναι σχετικά πιο γρήγορη από τους Ηπειρώτικους και Θεσσαλικούς χο-ρούς και αυτό είναι φυσικό, διότι έχουμε επιρροές από τους Μακεδονικούς χορούς. Έτσι η περιοχή απέκτησε ένα δικό της ύφος και χορευτικό ρεπερτόριο .

Συναντιούνται όλες οι κατηγορίες του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού (του κύκλου της ζωής, του χρόνου, θρησκευτικά, ιστορικά, κλέφτικα, της αγάπης, του γάμου, ερ-γατικά,   κιρατζίδικα, σκωπτικά κλπ.). Έχουμε ρυθμούς, συνήθως, των δύο χρόνων, των τριών χρόνων, των τεσσάρων χρόνων και των επτά χρόνων.

Χαρακτηριστικό, επίσης, είναι το γεγονός ότι τα περισσότερα τραγούδια ιδιαίτερα τα τελετουργικά, τραγουδιόνται με την απουσία μουσικών οργάνων και με αντιφωνία με μια απαράμιλλη εναλλαγή τόνου πριν τελειώσει η κάθε στροφή.

Τα χορευτικά μοτίβα είναι αυτά του γνωστού συρτού καλαματιανού, του συρτού στα τρία, ενός τοπικού σβαρνιστού, ενός τοπικού (πίσω μπρος), των Πασχαλιάτικων χορών, ενός τοπικού τσάμικου και διαφόρων πηδηχτών χορών, όπως το Τσουρναβίτκου, η Περιστερούδα, η Πατρώνα, η Αναγνώσταινα, ο Πετεινός, ο Κυνηγός,  το Τσανάκαλε, η Καραγκούνα κλπ., οι οποίοι μοιάζουν με τους Μακεδονικούς χορούς. Ειδικά στους γρήγορους χορούς οι άνδρες κάνουν καθίσματα και στροφές, τις λεγόμενες “φούρλες”, και δεν λείπουν βέβαια και τα γρήγορα χασάπικα. Οι χορευτικοί σχηματισμοί στις διάφορες τελετουργικές εκδηλώσεις, στο Δωδεκήμερο, στις Αποκριές, στο Πάσχα, στους γάμους και στα πανηγύρια είναι ο κύκλος με τους άνδρες μπροστά κατά ηλικία και μετά τις γυναίκες, οι διπλοί χοροί με τους άνδρες από μέσα και τις γυναίκες από έξω, και οι θηλικωτοί, οι πλεχτοί, και καγκελωτοί χοροί, ιδιαίτερα το Πάσχα.

Θα αναλύσουμε παρακάτω τους χορούς που παρουσιάζουν περισσότερο ενδιαφέρον  και ιδιαιτερότητα, με μια  απλή κατηγοριοποίηση έτσι, ώστε να καταλάβουν όχι μόνο οι ειδικοί αλλά και ο απλός αναγνώστης. Οι χοροί δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερη δυσκολία, στηρίζονται περισσότερο στα τραγούδια.. Δεν θα αναφέρουμε τραγούδια που χορεύονται σε συρτό στα τρία,  συρτό καλαματιανό και τον γρήγορο χασάπικο.
 

Α. 1.Τσουρναβίτκου (κοσμικό = του γλεντιού). Χορεύεται   σε όλες τις περιστάσεις (κοσμικό - τελετουργικό) σε όλα τα χωριά αλλά περισσότερο στα Ριζώματα. Είναι  μια  όμορφη οργανική μελωδία, ο ρυθμός είναι  2/4 και κινητικά μοιάζει με το Ράϊκο της Κ. Μακεδονίας.

2.Περιστερούδα (κοσμικό). Επίσης χορεύεται  σε όλα τα χωριά, είναι σε  ρυθμό 2/4 και  η χορευτική φράση (χορός) μοιάζει με τους Μακεδονικούς χορούς Μπέλλα Ολυμπία και Λισσάβω. Η μελωδία έχει τραγούδι που το θέμα του το βρίσκουμε σε πολλά μέρη της  Μακεδονίας, ιδιαίτερα στα χωριά των Γρεβενών. Την ίδια χορευτική φράση   την βλέπουμε στο Δάσκιο με άλλη μελωδία (Πετεινός).