Παρουσίαση
– Ανάλυση – Ιστορική Αναδρομή – Σημερινή Εξέλιξη –Εθνογραφία
Γράφει ο Δημήτριος Ιωάννου
Εισαγωγή
Η
παραδοσιακή μουσική και ο χορός έχουν επιβιώσει γιατί η αξία τους είναι
διαχρονική και επειδή είναι εκείνα τα στοιχεία, που έχουν τη δύναμη να
γονιμοποιούν το παρόν και να συνθέτουν το μέλλον, να διατηρούν την ιστορική
συνέχεια και τα διακριτικά γνωρίσματα ενός λαού.
Θεωρώ χρέος όλων όσοι έχουμε αναλάβει τη διάσωση και την
προβολή των αξιών της μουσικής και του χορού, της παράδοσης γενικότερα, να την
προστατεύουμε από κάθε προσπάθεια κακοποίησης, αλλοίωσης και διασκευής, γιατί
είναι άρρηκτα δεμένη με το ιστορικό παρελθόν ενός συγκεκριμένου χώρου. Η
μουσική και ο χορός αποτελούν κύρια μέσα έκφρασης, που μπορούν να ενώσουν
μοναδικά τις γενεές μεταξύ τους.
Η
πολιτιστική μας κληρονομιά είναι μια διαρκής μαρτυρία, είναι η ταυτότητά μας
και πρέπει να διαφυλαχθεί γνήσια και, αν είναι δυνατόν, ατόφια στην αρχική της
μορφή, όπως αυτή διαμορφώθηκε στο διάβα των αιώνων. Τα οποιαδήποτε νεότερα
στοιχεία, που προκύπτουν από ξένες επιδράσεις ή από την καλλιέργεια και τη
συνέχιση της δημιουργίας, δε θα πρέπει να αλλοιώνουν τη φυσιογνωμία ενός τόπου
και να αποπροσανατολίζουν.
1.
Εξεταζόμενη Ενότητα
Β.Κ.
Μακεδονία και συγκεκριμένα Δυτική Αλμωπία και Βόρεια Επαρχία ‘Εδεσσας, δηλαδή,
στους πρόποδες του Καϊμακτσαλάν, ημιορεινή περιοχή Αλμωπίας, που συνορεύει με
τις βουνοπλαγιές της Έδεσσας. Ενότητα που περιλαμβάνει τα χωριά Όρμα, Λουτράκι,
Πρόμαχοι, Γαρέφι, Πευκωτό, Σαρακηνοί, Κερασιά, Καρυδιά, Κορυφή, Σωτήρα, Βρυτά,
κ.α.
Επίσης,
από παλαιότερα οι χοροί χορεύονται και σε χωριά του κάμπου, όπου μετανάστευσαν
από τα ορεινά ντόπιοι κάτοικοι, όπως Υδραία, Χρύσα, Ξιφιανή στην Αλμωπία, και
Πλατάνη, Φλαμουριά, Μεσημέρι, Μαργαρίτα στην Επαρχία Έδεσσας. Συναντά κανείς
στοιχεία (αλλοιωμένα ίσως) και σε άλλα χωριά των Γιαννιτσών και της Νάουσας,
όπου οι μετανάστες είναι ελάχιστοι.
Η
Αλμωπία (αρχαία ονομασία) αναφέρεται και ως Καρατζόβα επί τουρκοκρατίας, αλλά
και ως Μογλενά (Μαύρη γη) στο τέλος του Βυζαντίου.
Η
εξεταζόμενη περιοχή, σαν ξεχωριστή λαογραφική ενότητα, παρουσιάζει ιδιαίτερο
ενδιαφέρον για την ποικιλία, την πολυχρωμία και το πλήθος των χορών. Είναι μια
περιοχή που έχει δεχθεί πάρα πολλά στοιχεία από διαφορετικούς λαούς και φύλα
που είτε πέρασαν από την περιοχή είτε έζησαν μαζί με τους ντόπιους Μακεδόνες
κατά την εποχή της τουρκοκρατίας (Σλάβοι, Βούλγαροι, Ρούμηδες, Τσιγγάνοι,
Βλάχοι, κ.α.). Η χημεία αυτή διαμόρφωσε ένα αξιόλογο μουσικό ψηφιδωτό με
πολυσύνθετες μελωδίες, που ενέπνευσαν τους χορευτές να δημιουργήσουν τους
περισσότερους χορούς από κάθε άλλη ενότητα-περιοχή αναλογικά.
Κατά
τον εμφύλιο, έγινε μεγάλη μετακίνηση πληθυσμών προς τα βόρεια και σήμερα,
κυρίως στα Σκόπια, υπάρχουν πολλές χιλιάδες που διατηρούν την παράδοσή τους.
