ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΣΤΑ ΗΜΑΘΙΩΤΙΚΑ ΠΙΕΡΙΑ

Αυτό που  είναι πάρα πολύ σημαντικό  στην περιοχή είναι  ότι μπορεί να βρει κανείς ανθρώπους να τραγουδάνε και να χορεύουνε γνήσια και αυθεντικά. Είναι κάτι που μας έκανε φοβερή εντύπωση. Ο τρόπος που τραγουδούνε αυτοί οι άνθρωποι μας πα-ραπέμπει αιώνες πίσω. Άλλωστε, η ύπαρξη της γκάιντας  ενισχύει αυτήν την πεποίθηση  την στιγμή που η γκάιντα ήταν κυρίαρχο όργανο σε όλη την Μακεδονία και γενικά σε όλη την Ελλάδα στο παρελθόν. Αναλύοντας το μουσικοχορευτικό ύφος της περιοχής, πρέπει να τονίσουμε ότι η γκάϊντα έχει καθαρά συνοδευτικό χαρακτήρα, καθώς πρωταρχικό ρόλο παίζει το τραγούδι με τον χορό ταυτόχρονα.

Υπάρχει μεγάλος πλούτος δημοτικών τραγουδιών και το ύφος τους εντάσσεται στην γενική κατηγορία των ορεινών όγκων της Δυτικής Μακεδονίας από τον Όλυμπο, τα Χάσια μέχρι και την οροσειρά της Πίνδου. Μοιάζει έτσι πολύ με το Θεσσαλο-Ηπειρωτικό ύφος και στον χορό και στους ρυθμούς. Η αγωγή (ταχύτητα) της κίνησης των χορών είναι σχετικά πιο γρήγορη από τους Ηπειρώτικους και Θεσσαλικούς χο-ρούς και αυτό είναι φυσικό, διότι έχουμε επιρροές από τους Μακεδονικούς χορούς. Έτσι η περιοχή απέκτησε ένα δικό της ύφος και χορευτικό ρεπερτόριο .

Συναντιούνται όλες οι κατηγορίες του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού (του κύκλου της ζωής, του χρόνου, θρησκευτικά, ιστορικά, κλέφτικα, της αγάπης, του γάμου, ερ-γατικά,   κιρατζίδικα, σκωπτικά κλπ.). Έχουμε ρυθμούς, συνήθως, των δύο χρόνων, των τριών χρόνων, των τεσσάρων χρόνων και των επτά χρόνων.

Χαρακτηριστικό, επίσης, είναι το γεγονός ότι τα περισσότερα τραγούδια ιδιαίτερα τα τελετουργικά, τραγουδιόνται με την απουσία μουσικών οργάνων και με αντιφωνία με μια απαράμιλλη εναλλαγή τόνου πριν τελειώσει η κάθε στροφή.

Τα χορευτικά μοτίβα είναι αυτά του γνωστού συρτού καλαματιανού, του συρτού στα τρία, ενός τοπικού σβαρνιστού, ενός τοπικού (πίσω μπρος), των Πασχαλιάτικων χορών, ενός τοπικού τσάμικου και διαφόρων πηδηχτών χορών, όπως το Τσουρναβίτκου, η Περιστερούδα, η Πατρώνα, η Αναγνώσταινα, ο Πετεινός, ο Κυνηγός,  το Τσανάκαλε, η Καραγκούνα κλπ., οι οποίοι μοιάζουν με τους Μακεδονικούς χορούς. Ειδικά στους γρήγορους χορούς οι άνδρες κάνουν καθίσματα και στροφές, τις λεγόμενες “φούρλες”, και δεν λείπουν βέβαια και τα γρήγορα χασάπικα. Οι χορευτικοί σχηματισμοί στις διάφορες τελετουργικές εκδηλώσεις, στο Δωδεκήμερο, στις Αποκριές, στο Πάσχα, στους γάμους και στα πανηγύρια είναι ο κύκλος με τους άνδρες μπροστά κατά ηλικία και μετά τις γυναίκες, οι διπλοί χοροί με τους άνδρες από μέσα και τις γυναίκες από έξω, και οι θηλικωτοί, οι πλεχτοί, και καγκελωτοί χοροί, ιδιαίτερα το Πάσχα.

Θα αναλύσουμε παρακάτω τους χορούς που παρουσιάζουν περισσότερο ενδιαφέρον  και ιδιαιτερότητα, με μια  απλή κατηγοριοποίηση έτσι, ώστε να καταλάβουν όχι μόνο οι ειδικοί αλλά και ο απλός αναγνώστης. Οι χοροί δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερη δυσκολία, στηρίζονται περισσότερο στα τραγούδια.. Δεν θα αναφέρουμε τραγούδια που χορεύονται σε συρτό στα τρία,  συρτό καλαματιανό και τον γρήγορο χασάπικο.
 

Α. 1.Τσουρναβίτκου (κοσμικό = του γλεντιού). Χορεύεται   σε όλες τις περιστάσεις (κοσμικό - τελετουργικό) σε όλα τα χωριά αλλά περισσότερο στα Ριζώματα. Είναι  μια  όμορφη οργανική μελωδία, ο ρυθμός είναι  2/4 και κινητικά μοιάζει με το Ράϊκο της Κ. Μακεδονίας.

2.Περιστερούδα (κοσμικό). Επίσης χορεύεται  σε όλα τα χωριά, είναι σε  ρυθμό 2/4 και  η χορευτική φράση (χορός) μοιάζει με τους Μακεδονικούς χορούς Μπέλλα Ολυμπία και Λισσάβω. Η μελωδία έχει τραγούδι που το θέμα του το βρίσκουμε σε πολλά μέρη της  Μακεδονίας, ιδιαίτερα στα χωριά των Γρεβενών. Την ίδια χορευτική φράση   την βλέπουμε στο Δάσκιο με άλλη μελωδία (Πετεινός).