Σύντομη αναδρομή στον ελληνικό χορό μέχρι σήμερα
Στην αρχαιότητα η διδασκαλία του χορού θεωρείτο
ουσιαστικής εκπαιδευτικής σημασίας, ένας τρόπος ολοκλήρωσης του πνεύματος και
του σώματος. Αποτελούσε δε έναν ουσιαστικό κομμάτι της στρατιωτικής και
θρησκευτικής εκπαίδευσης. Κατά την διάρκεια του Μεσαίωνα ο χορός αποδυναμώθηκε
λόγω της αρνητικής επίδρασης της Χριστιανικής
Εκκλησίας σε αυτόν. Αυτό δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκε. Στην εποχή της
Τουρκοκρατίας και μετά, όπου και αναπτύχθηκε η πλειοψηφία των ελληνικών παραδοσιακών χορών, ο ρόλος του
χορού ήταν περισσότερο ένας τρόπος ενθάρρυνσης της κοινωνικής συνοχής. Βέβαια ο χορός, τότε, αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής
του λαού και μέσο κοινωνικής
ανάδειξης. Δεν είχε μόνο ψυχαγωγικό
χαρακτήρα αλλά και τελετουργικό (αρραβώνας, γάμος, έθιμα, κλπ), μερικές
φορές μάλιστα, αποτελούσε και την
κορυφαία εκδήλωση της κοινότητας (τρανός χορός έξω από την εκκλησία του πολιούχου
Αγίου ή στην πλατεία του χωριού). Αυτό το πράγμα τώρα σπάνια συμβαίνει ή απλά
αναβιώνεται. Και αυτό γιατί έχουν πλέον
αλλάξει οι συνθήκες ζωής (αστικοποίηση,
αστυφιλία, μαζικοποίηση, εμπορευματοποίηση, και γενικά αλλαγή του παραδοσιακού τρόπου ζωής). Η κοινωνική πραγματικότητα είναι
διαφορετική, έτσι έχει αλλάξει και η χορευτική ταυτότητα των Ελλήνων. Από την βιομηχανική
επανάσταση και έπειτα το ρεπερτόριο του χορού
του νεοέλληνα έχει πάρει άλλες διαστάσεις - ευρωπαϊκοί χοροί (μάμπο,
βαλς, ταγκό κλπ ) - μοντέρνοι χοροί, (lambada, twist, slow rock, disco, break-dance,
rave, hip hop, techno κλπ) - λαϊκοί χοροί (σύγχρονα συρτο-τσιφτέλια, χασάπικα
και ζεϊμπέκικα, κλπ) σε βάρος του γνήσιου
ελληνικού παραδοσιακού χορού.
Η θέση των παραδοσιακών ελληνικών χορών στην εποχή μας και
ο ρόλος που παίζουν πλέον είναι ο εξής:
Μετά από μια δοκιμασία κατά την μεταπολεμική εποχή όπου για λόγους πολιτικούς
υπήρχε προβολή των παραδοσιακών χορών, έχει πλέον γίνει σαφής η επανεκτίμηση
της θέσης και του ρόλου τους. Θα λέγαμε πως για την πλειοψηφία της αστικής
κοινωνίας ο ρόλος του χορού είναι μόνο ψυχαγωγικός. Σε πιο μικρές κοινωνίες με
τα τοπικά πανηγύρια, που αναβιώνουν όλο και περισσότερο τα τελευταία χρόνια, οι
δημοτικοί χοροί είναι το σπουδαιότερο μέσον κοινωνικής επαφής και διατήρησης
μιας τοπικιστικής ταυτότητας. Πόσα, όμως, χωριά ζωντανεύουν κατά τη διάρκεια των
μεγάλων πανηγυριών του καλοκαιριού, για να πέσουν σε ερήμωση αμέσως μετά; Και
έχουμε τέλος τους Έλληνες του εξωτερικού και παλιννοστούντες, όπου οι δημοτικοί
χοροί αποτελούν λόγος συνεύρεσης και επανασύνδεσης με την πατρίδα.
Σήμερα στην εποχή της ταχύτητας, της διάχυσης των ιδεών και
του νέου τρόπου ζωής του ανθρώπου βιώνουμε μια νέα πραγματικότητα. Όμως στην
καρδιά και στην ψυχή του Έλληνα είναι χαραγμένος βαθιά ο μακραίωνος λαϊκός
πολιτισμός που εξακολουθεί να γαλουχεί, να διασκεδάζει και να συνοδεύει την
κάθε χαρά και λύπη του. Στην προσπάθεια διατήρησης και
μεταβίβασης του παραδοσιακού χορού, του τραγουδιού και της μουσικής
στη νέα γενιά σημαντικό ρόλο παίζουν οι πολιτιστικοί σύλλογοι, το εκπαιδευτικό
σύστημα, οι λαϊκοί οργανοπαίκτες και οι ίδιοι οι κάτοικοι της ελληνικής
υπαίθρου, των ορεινών χωριών μας. Αυτοί που με την αγάπη τους, το πάθος και
το μεράκι διατηρούν και κοινωνούν μαζί μας την ιστορία και την
ταυτότητα μας μέσα από το χορό και το τραγούδι. Βέβαια στα αστικά κέντρα
εκλείπουν οι παραδοσιακοί κάτοικοι, οι οποίοι κουβαλάνε την παράδοση μέσα τους.
Στη ροή του 20ου αιώνα παρατηρούμε ένα μείγμα χορών και
μουσικών που ακούγονται και χορεύονται, από το ρεμπέτικο μέχρι τα συρτο-λαϊκά
και τα τσιφτετέλια. Αξίζει να σημειωθεί από τις πρόσφατες εξελίξεις ότι
δημιουργήθηκαν πλέον πάρα πολλοί πολιτιστικοί χορευτικοί σύλλογοι (σωματεία) στην
Ελλάδα και στο εξωτερικό, πάρα πολλές σχολές χορού, καθώς επίσης και σε
αθλητικό επίπεδο την ίδρυση του Εθνικού Συμβουλίου Χορού Ελλάδας, καθώς και την
προσπάθεια για ίδρυση Ελληνικής Ομοσπονδίας Αθλητικού Χορού. Επίσης, θα πρέπει
να αναφερθεί ότι υπάρχουν πλέον Φεστιβάλ Χορού (Φεστιβάλ Αθηνών, Φεστιβάλ
Καλαμάτας) καθώς και εβδομάδα Σύγχρονου Χορού, ενώ πολλές ανεξάρτητες ομάδες
χορού, όπως η Ομάδα εδάφους του Δ. Παπαιωάννου κατάφερε να ξεπεράσει τα εθνικά
σύνορα.
