Γράφει ο Χρήστος
Σ. Ζάλιος
Εκπαιδευτικός/συγγραφέας
Δημοσιεύτηκε στο
περιοδικό της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Γιαννιτσών «Ο ΦΙΛΙΠΠΟΣ»,
τεύχος 82ο , Ιανουάριος-Φεβρουάριος-Μάρτιος 2014.
Ραγκουτσιάρηδες από το Σταυροδρόμι Πέλλας το 1960
Τα Ραγκουτσιάρια
στο χώρο της Μακεδονίας τελούνταν από μια ομάδα φουστανελοφόρων οι οποίοι
φέροντας σπαθιά περιφέρονταν στα χωριά του κάμπου κατά τη διάρκεια του
Δωδεκαήμερου, χορεύοντας με τη συνοδεία ζουρνάδων σε κάθε σπίτι που
επισκέπτονταν. Σκοπός του εθίμου ήταν να συγκεντρωθούν χρήματα και γεννήματα
(τα οποία θα πωλούνταν) από κάθε σπίτι που επισκέπτονταν, για την οικοδόμηση ή
αποπεράτωση της εκκλησίας ή του σχολείου του χωριού τους.
Σε κάποιες
περιοχές της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας οι συμμετέχοντες αντί της
κλεφτοκαπεταναίικης φορεσιάς παίρνουν τη μορφή ζώων - όπως λύκοι, αρκούδες,
τράγοι - φορώντας δέρματα και στο κεφάλι αυτοσχέδιες προσωπίδες. Τα Ραγκουτσιάρια
αναφέρονται και ως Ρουγκάτσια, Ρουσάλια, Ρουσουλίε, Αρουγκουτσιάρια,
Λουγκατσιάρια, Ρογκατσάδες, Ρουγκανάδες, Σουρβατζήδες, Μπαμποέρηδες, Μπαμπουσιαραίοι,
Καπιταναραίοι, Αράπηδες.
Την απόφαση να
βγάλει το χωριό Ραγκουτσιάρια την έπαιρναν κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής των
Χριστουγέννων οι εκκλησιαστικοί επίτροποι, ο ιερέας του χωριού και οι
προύχοντες της κοινότητας.
Όταν αποφάσιζε
το χωριό να βγάλει Ραγκουτσιάρια, πρώτα πρώτα δημιουργούνταν μια επιτροπή που
θα σχεδίαζε και θα συντόνιζε το όλο εγχείρημα. Διάλεγαν τα παλικάρια που θα
συμμετείχαν στο έθιμο και όριζαν ποιοι θα είναι οι καπετάνιοι, δηλαδή οι
επικεφαλής του μπουλουκιού. Ένας από τους παλιούς ραγκουτσιάρηδες αναλάμβανε να
διδάξει τους τοπικούς χορούς στα νέα παιδιά.
Η επιτροπή του
χωριού που οργάνωνε τα Ραγκουτσιάρια ήταν υπεύθυνη να κλείσει τα όργανα (ζυγιά
ζουρνάδων) και να βρει κάρο και άλογα για να κουβαλάνε τα γεννήματα που θα
συγκέντρωναν οι ραγκουτσιάρηδες από την περιοδεία τους στα χωριά και τις
πολιτείες. Όλες οι ετοιμασίες έπρεπε να έχουν τελειώσει πριν τα Χριστούγεννα.
Τα Ραγκουτσιάρια διοργανώνονταν για μια περίοδο δώδεκα ημερών, από τις 26
Δεκεμβρίου μέχρι τις 6 Ιανουαρίου.
Κάθε ομάδα ραγκουτσιάρηδων
αποτελείτο από τον γενικό αρχηγό, τον οποίο σέβονταν και υπάκουαν όλοι, από τον
ταμία, από τους βοηθούς, οι οποίοι είχαν το καθήκον να συγκεντρώνουν τα χρήματα
και τα γεννήματα, να φροντίζουν τα ζώα κλπ. και από τη χορευτική ομάδα, η οποία
αποτελούνταν από τον αρχηγό της, τον καπετάνιο και τα παλικάρια. Από όλη την
ομάδα των ραγκουτσιάρηδων μόνο η χορευτική ομάδα ήταν ντυμένη με παραδοσιακές
φορεσιές. Η φορεσιά αυτή στα χωριά του κάμπου των Γιαννιτσών αποτελούνταν από
λευκό πουκάμισο - φουστανέλα με λίγες πτυχές (κουσούλια), αμάνικο μαύρο γιλέκο
με κουμπιά (τζιαμπαντάν), στη μέση μακρύ ζωνάρι (πουιάς), άσπρο μακρύ βρακί,
στο κεφάλι μαύρο φέσι με φούντα (καλπάκ), λευκές περικνημίδες με βουδέτες ή
μάλλινες κάλτσες (τσουράπι) και για υποδήματα γουρουνοτσάρουχα (πίντσι). Στο
στήθος φορούσαν ασημένιο κιοστέκ. Όλοι οι χορευτές κρατούσαν στα χέρια
παλαιότερα σιδερένια και αργότερα ξύλινα σπαθιά.
